Zet je honingpot ondersteboven. Niet metaforisch. Fysiek. Als de inhoud binnen enkele seconden tegen het deksel glijdt, is er iets mis. Echte honing, compact en rijk aan natuurlijke suikers, heeft tijd nodig om in beweging te komen. Met dit banale gebaar legde een bijenhouder in de Drôme mij uit waarom hij het systematisch doet in het bijzijn van zijn klanten: om het verschil te laten zien tussen wat hij produceert en wat je in zeven van de tien supermarktschappen vindt.
Er is een eenvoudige test om de authenticiteit van uw honing te verifiëren. De autoriteiten maken er nog geen gebruik van. Maar Chinese en Turkse honing vertonen de hoogste mate van vervalsing, in sommige gevallen zelfs meer dan 90%. De prijs verraadt alles: onder de € 10/kg is fraude zeer waarschijnlijk.
Eén op de twee producten is niet wat het beweert te zijn
Van de 320 partijen honing die door het officiële laboratorium van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) voor de Europese Commissie zijn getest, zou 46% niet echt honing zijn. Ze bevatten suikersiropen op basis van rijst, tarwe of suikerbieten. Deze resultaten, gepubliceerd in maart 2023 als onderdeel van de operatie ‘From the Hives’, vormen de eerste officiële grootschalige erkenning van een fraude die imkers al tientallen jaren aan de kaak stellen.
Het mechanisme is angstaanjagend eenvoudig. Gemiddeld kost honing die in Europa wordt geïmporteerd € 2,17 per kilo. Suikersiropen gemaakt van rijst kosten tussen de € 0,40 en € 0,60 per kilo. De marge voor fraudeurs? Kolossaal. De fraudeurs mikken op de verhouding van 70% siroop op 30% honing. Honing wordt verkocht tegen de volle prijs, teruggebracht tot een derde van de werkelijke inhoud.
Van de 89 partijen afkomstig uit China wordt 74% verdacht van niet-naleving. Voor Turkije is het verdenkingspercentage het hoogst, met 14 van de 15 batches, ofwel 93%. Deze cijfers geven een nieuwe dimensie aan de uitdrukking ‘honingmengsel dat niet uit de EU afkomstig is’, dat discreet op veel etiketten staat gedrukt. En in Frankrijk? Tijdens zijn laatste onderzoek, in 2024, ontdekte het bureau voor fraudebestrijding (DGCCRF) dat meer dan 40% van de gecontroleerde honing niet aan de regels voldeed. Omdat de bemonstering was gericht op verdachte partijen, is dit percentage waarschijnlijk hoger dan de realiteit van de markt. Maar het illustreert de omvang van het fenomeen.
Waarom fraude zo moeilijk te detecteren is
Fraudetechnieken voor het vervalsen van honing zijn verbeterd en ontwikkeld om detectie te omzeilen. Ze combineren siropen van verschillende plantaardige oorsprong en spelen met hoeveelheden om het suikerprofiel van honing na te bootsen. Dit is waar het echte probleem ligt: fraudeurs passen zich aan. Honing wordt nu vervalst met siropen van rijst, tarwe en suikerbieten. Dit verschilt van conventionele siropen afgeleid van maïs of rietsuiker. Resultaat: oude tests detecteren niets meer. Conventionele methoden laten voorbijgaan aan wat de nieuwe JRC-analyses nog maar net beginnen te identificeren.
De situatie is absurd. De huidige methoden worden niet gevraagd voor besluitvorming op regelgevingsgebied. Er bestaat dus geen officiële wettelijke definitie om fraude met honing te kwalificeren. Elke methode die gebruikt wordt om honingvervalsing op te sporen en die niet volledig gevalideerd is, levert resultaten op die niet wettelijk aanvaard zijn. Deze resultaten kunnen niet genoeg zijn om de import van honing te blokkeren. Een gedetecteerde nephoning kan dus legaal blijven circuleren.
Fraude strekt zich ook uit tot geografische herkomst. Een veel voorkomende praktijk is het zaaien van verwarring over de landen waar de honing werd geoogst. Verpakkers aarzelen misschien om bepaalde herkomsten aan te geven, die in de Franse ogen niet aantrekkelijk zijn: China is niet echt aantrekkelijk, en Oekraïne nauwelijks meer. Toch is de aanduiding van het oogstland sinds 2022 verplicht, tenminste als het in Frankrijk in een pot wordt gezet. Op papier een vereiste, in de praktijk omzeild.
Franse productie op de lijn
De context maakt alles nog erger. In 2024 werd in Frankrijk amper 12.000 ton honing geoogst. Dit is bijna 40% minder dan het jaar ervoor, als gevolg van klimatologische omstandigheden, regen en late vorst. Veertig procent minder: dat is het equivalent van het verdwijnen van de gehele oogst van een hele regio van jaar tot jaar. “Frankrijk produceert in slechte jaren nauwelijks een derde van zijn consumptie. Verpakkers importeren elk jaar bijna 30.000 ton goedkope honing uit alle hoeken van de wereld, vooral uit Azië”, herinnert de voorzitter van de Nationale Unie van Franse Bijenteelt zich.
Deze structurele onevenwichtigheid tussen lokale productie en massale import schept precies de omstandigheden waar fraudeurs op wachten. Minder Franse honing beschikbaar. Druk op de prijzen. Overvloedig en slecht gecontroleerd buitenlands aanbod. Vooral Chinese honing wordt het meest verdacht van vervalsing. Het honingschap in de supermarkt weerspiegelt dan ook een sector die onder spanning staat, waar de consument voor een premiumproduct betaalt om maar al te vaak gekleurde siroop te ontvangen.
Waarom je honing nep kan zijn (en hoe je deze kunt herkennen)
Vergeet de waterglastesten. Of de lucifertrucjes. Ze werken niet.
Het internet wordt overspoeld met doe-het-zelf-hacks voor de authenticiteit van honing, maar ze zijn grotendeels nutteloos. Honing is een van de meest nagemaakte voedingsmiddelen ter wereld. Het opsporen van deze fraude is voor de gemiddelde consument vrijwel onmogelijk. Visuele aanwijzingen of textuurcontroles? Nutteloos. Je kunt een honingstukje met 30% rijststroop niet identificeren door er alleen maar naar te kijken. Het ziet er hetzelfde uit. Het smaakt zoet.
Er is echter één eenvoudige, gratis actie die u nu kunt ondernemen.
Zet je pot op de plank. Bekijk het.
Als uw honing na zes maanden nog steeds vloeibaar is, is dit verdacht. Het is waarschijnlijk vervalst.
Kristallisatie is een goede zaak
Laten we een veel voorkomende misvatting uit de weg ruimen: kristallisatie is geen defect. Het is een teken van kwaliteit en authenticiteit.
Het is een natuurlijk proces. Het bewijst dat je honing niet ultragefilterd is. Het bewijst dat het niet in een fabriek dood oververhit is geraakt. Wanneer honing kristalliseert, zegt het: “Ik ben echt.”
Als je honing koopt en deze hardt nooit uit, houd dan het prijskaartje in de gaten. En het etiket.
De prijs vertelt
Kijk naar de kosten. Als de prijs lager is dan € 10,- per kg, wees dan op uw hoede. Het is zeer verdacht dat het om versneden of industrieel slib van lage kwaliteit gaat.
Echte honing kost geld. Het vergt weken van arbeid. Ruches hebben verzorging nodig. Flora is wispelturig. Een echte Franse honing, geproduceerd door een bijenhouder wiens naam op de pot staat, kost doorgaans meer dan € 15 per kg.
Die prijs is geen luxe. Het zijn de werkelijke kosten van zakendoen.
Lees de kleine lettertjes
Het juridische label onthult meer dan je denkt.
Zoek naar de zinsnede: “mélange de miels non originaires de l’UE.” Dit duidt op een mix van honing uit meerdere landen. Vaak betekent dit een mix die wordt gedomineerd door Chinese honing, waaraan net genoeg Europese honing wordt toegevoegd om aan de etiketteringswetgeving te voldoen.
Je koopt niet lokaal. Je koopt een mondiale cocktail.
De realitycheck
Van de 320 percelen die aan de Europese grenzen werden geanalyseerd, waren er 147 frauduleus.
De door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) ontwikkelde methodologie wordt nog niet gebruikt door officiële controleautoriteiten. Het wordt ook niet gebruikt bij routinetests door gangbare merken.
Waarom? Omdat frauduleuze verdunning met suikersiropen winstgevend is. Het risico om gepakt te worden is laag.
Dit is geen doodlopende weg. Het Europees Honingplatform werkt aan een referentielaboratorium. Het zou gevalideerde analysemethoden met wettelijke autoriteit hebben gevalideerd.
Tot dan?
De beste verdediging is nog steeds de zondagse producentenmarkt. Koop bij de persoon die de bijen houdt. Stel ze vragen. Kijk hoe ze het bottelen.
Het is moeilijker. Het is langzamer. Maar je weet tenminste wat er in de pot zit.
“Kristalisatie is geen defect. Het is een teken van kwaliteit en authenticiteit.”
